
ตอนที่ 1 ข้อเสียของการมีขาหรือเข่าโก่ง

เวลาที่คุณหมออย่างผม ทักผู้ป่วยที่มาหาด้วยเรื่องปวดเข่าว่า ผู้ป่วยมีรูปร่างของเข่าผิดปกติ เข่าโก่งอย่างเห็นได้ชัด ผู้ป่วยอาจจะคิดแปลกใจ ทั้งที่ตัวเองพึ่งผ่านวัยเบญจเพศมาได้ไม่กี่ปี ทำไมเข่าจึงโก่งได้ บางคนโก่งมากจนเด็กตัวเล็กๆสามารถเดินลอดใต้หว่างขาได้เลยครับ ส่วนผู้ป่วยบางคนก็อาจจะพยายามหาเหตุผลเข้าข้างตัวเองว่า เข่าโก่งมาตั้งแต่เป็นเด็กแล้ว เวลาใส่ขาสั้นเล่นฟุตบอล เพื่อนๆก็มักจะชอบล้ออยู่เรื่อย บางคนก็โทษบรรพบุรุษ ว่าเป็นเรื่องของกรรมพันธ์ ไม่เห็นจะเป็นอะไรเลย เข่าก็โก่ง อย่างนี้มาตั้งนานแล้ว ไม่น่าจะมีผลเสียอะไรตามมา แต่ในความเป็นจริงทางการแพทย์ เข่าที่โก่งมากกว่าปกติ มีผลเสียอย่างแน่นอน
โดยมีผลเสียดังนี้ …


1. กระดูกอ่อนที่ผิวข้อด้านในอาจจะสึกเร็วกว่าปกติ (Medial Compartment knee Joint Destruction)
น้ำหนักตัวที่กดลงมาข้อเข่าที่โก่ง จะไม่ถูกกระจายไปที่ผิวข้ออย่างที่ควรจะเป็น แต่จะกระจุกตัวอยู่ที่ฝั่งด้านในของเข่าทั้งสองข้าง เมื่อแรงกระเทือนที่ข้อเข่าเกิดขึ้นซ้ำๆกันหลายๆหน (คนเราเดินเฉลี่ยวันละ 5000-8000 ก้าว) ยิ่งไม่ต้องพูดถึงนักวิ่งที่วิ่งวันละหลายกิโลเมตร โครงสร้างส่วนรูปร่างกระดูกเข่า หรือขาไม่สมดุลแบบนี้ มีโอกาสเกิดสึกหรอได้ง่ายมากขึ้นไปอีกหลายเท่า
บวกกับปัจจัยเสี่ยงที่เจ้าของข้อเข่ามีอายุเพิ่มขึ้นทุกปี แต่มีกล้ามเนื้อต้นขาที่อ่อนแอลงไป กระดูกอ่อน (cartilage cell) ที่ผิวสัมผัสของข้อเข่าก็จะรับแรงกระเทือนนี้ต่อไปไม่ไหว จนกระดูกอ่อนฝั่งนี้สึกกร่อนมากขึ้นเรื่อยๆ ข้อเข่าก็จะเอียง แถมมีผลสมทบทำให้มุมเข่าโก่งแล้วเพิ่มมากขึ้นเข้าไปอีก แรงกดที่กระดูกอ่อนฝั่งด้านในจึงเพิ่มขึ้นทุกปีเป็นเงาตามตัว เป็นวงจรแบบนี้ไม่รู้จบ จนผู้ป่วยเริ่มมีอาการปวด บวมเข่าให้เห็น สุดท้ายจึงเริ่มมีอาการของโรคข้อเข่าเสื่อมก่อนวัยอันควร (Knee Osteoarthritis in Young Adult) และค่อยๆลามจนมีอาการของข้อเข่าเสื่อมระยะสุดท้ายคือ เดินไม่ได้นานๆนั่นเอง

2.คนที่ข้อเข่า หรือขาโก่งจะมีการเสียเปรียบเชิงกลของกล้ามเนื้อข้อเข่ามากกว่า คนมีรูปร่างเข่า หรือขาปกติ
เมื่อเปรียบเทียบกันในการเดินแต่ละก้าวของคนเรา คนที่เข่าโก่งจะต้องออกแรงที่กล้ามเนื้อต้นขา(Quadriceps Muscle) ในการก้าวเดิน หรือ ก้าวขึ้นบันไดมากกว่าคนที่มีรูปร่างของเข่าตรงครับ ทางการแพทย์รู้มานานแล้วว่ากล้ามเนื้อต้นขามัดนี้มี่ความสำคัญต่อการเดินและต่อโรคข้อเข่าเสื่อมมาก
ถ้าแนวแรงในการดึงกระดูกบริเวณข้อเข่าของกล้ามเนื้ออยู่ในแนวตรง แรงต้านก็จะน้อยไม่ต้องใช้แรงมาก การยกขาก้าวเดินออกไปจึงทำได้ง่ายเหมือนไม่ได้ออกแรง แต่ถ้าเข่าโก่ง ในการก้าวเดินแต่ละก้าว กล้ามเนื้อต้นขาจะต้องถูกใช้งานอย่างหนัก แรงเสียดสีที่เกิดลูกสะบ้ากดลงบนข้อเข่าเวลามีการเหยียดและงอเข่าจะมีเพิ่มมากขึ้น นั่นจึงเป็นอีกเหตุผลหนึ่ง ที่คนเข่าโก่ง เดินไกลๆ นานๆ จะมีอาการเหนื่อยเร็วกว่า และมีอาการปวดรอบๆกระดูกสะบ้าในเวลากลางคืน

3. คนที่ข้อเข่าโก่งจะมีโอกาสที่เอ็นเข่าด้านในอักเสบ ปวดเรื้อรังง่ายกว่า
แรงกระเทือนที่เกิดจากการเดินธรรมดา แต่ลงที่มาข้อเข่าจะถูกเคลื่อนจากกึ่งกลางข้อเข่ามากระจุกรวมตัวกันที่ด้านใน แรงกระเทือนจุดนี้จึงมีมากกว่าปกติ ทำให้อวัยวะในบริเวณนี้ถูกกระทบกระเทือนอย่างรุนแรง นอกจากจะมีผลทำให้เกิดความเสียหายที่กระดูกอ่อนตามข้อที่ 1 แล้ว ยังส่งผลทำให้เอ็นรอบๆเข่าอักเสบได้ง่าย แต่หายยาก บางคนจึงต้องทานยาแก้อักเสบ แก้ปวด ติดต่อกันเป็นระยะเวลานานๆ ซึ่งก็อาจส่งผลให้เกิดผลข้างเคียงของยาต่อร่างกายโดยไม่รู้ตัว เช่น เป็นโรคกระเพาะ หรือ ภาวะไตวาย

4. ข้อต่อส่วนอื่นๆจะมีรูปร่างผิดปกติตามมา (Malalignments of other Joints)
ที่เห็นได้ชัดเวลาผู้ป่วยเข่าโก่งยืนตรงหันหน้าเข้าหากระจก เราจะเห็นรูปร่างของข้อเท้าที่ต้องบิดตัวกลับ รับกับข้อเข่าที่โก่งมากขึ้น ถ้าไม่มีการปรับตัวมุมของข้อเท้า ผู้ป่วยจะเดินไม่ถนัดครับ แต่การปรับตัวของมุมข้อเท้าแบบนี้ ไม่ใช่ของธรรมชาติ เวลาเดินก็จะมีการกระเทือนข้อเท้ามากกว่าปกติ และเกิดปัญหากระดูกข้อเท้าสึกและเสื่อมตามมาอีกด้วย

รูปร่างของคนแตกต่างกันตามเชื้อชาติ ช่วงขาของคนเอเซีย อาจจะเสียเปรียบคนยุโรป ตรงที่โก่งกว่าและสั้นกว่า อย่างในประเทศญี่ปุ่นหรือไทย เราจะเห็นผู้คนมากมาย หลายครั้งที่มีหน้าตาและรูปร่างส่วนบนสมส่วนดี แต่เมื่อมองช่วงขาและเข่า ก็ต้องประหลาดใจ ที่เห็นรูปร่างของเข่าที่โก่งและคดอย่างชัดเจน รูปร่างของเข่าที่โก่งแต่ไม่ปวดแบบนี้ไม่ใช่โรค ไม่จำเป็นต้องรักษาอะไร ยกเว้นว่า เจ้าของร่างกายมีความทุกข์ใจ ไม่พอใจรูปร่างของเข่าที่โก่งแบบนี้ จนไม่กล้าใส่กางเกง หรือกระโปรงขาสั้น ไม่กล้าใส่กางเกงยีนส์รัดรูป ตั้งแต่เริ่มเป็นหนุ่มสาว ก็อาจจะต้องหาวิธีแก้ไขตามแบบที่บทความตอนต่อไปครับ
หมายเหตุ : ภาพที่แสดงทั้งหมดเป็นภาพของผู้ป่วยของนพ.สมศักดิ์ เหล่าวัฒนาเป็นผู้เอื้อเฟื้อ ขอขอบคุณมา ณ ที่นี้

